Iris' Garden Ecology

Blog. Want een betere wereld begint in de eigen tuin!

Hoe ik mijn vijver aanlegde

vijver zomer na aanleg

Zomer 1 jaar na aanleg

Hoe heb ik mijn eigen vijver gemaakt, die werkt zonder pompen of chemicaliën? De constructie was zo makkelijk nog niet, maar nu ben ik tevreden.

Laat ik het direct zeggen: ik ben geen held met de constructie van een kleine vijver. Wel in schoon en helder houden op een natuurlijke manier (ik was bij mijn vorige werk dan ook waterzuiveringsexpert 😉 ), maar dat wordt een volgende post. Deze post heb ik geschreven naar een lezersvraag (bedankt, Tom!). Ik hoop dat je met deze informatie in ieder geval niet dezelfde problemen tegenkomt als ik 🙂

Ik had slechts ruimte voor een kleine ecologische vijver, wat enkele problemen opleverde zoals ik hieronder beschrijf. Het ontwerp van mijn vijver loopt zo: water wordt opgevangen van de garagedaken (niet alleen die van ons is op deze regenpijp aangesloten). Via een overloopje loopt het onder vrij verval naar de helofytenfilters (plantenfilters) toe voor zuivering. Daarna loopt het water onder ons trappetje van de zitkuil door naar een overloopje, waar het de vijver in stroomt. In de vijver zitten twee overloopjes vanwaar het water vertraagd de tuin in loopt.

Schematische weergave vijver

Het helofytenfilter (waterzuivering)

Hier heb ik helaas geen goede foto van (behalve de bloeiende gele lis) en gezien de winter heeft het ook geen zin er nu een te maken, maar zo veel valt er dan ook niet te zien. Waterzuiveringen zien er meestal nou eenmaal niet spannend uit. Mijn helofytenfilter bestaat uit twee bakken (tijdelijk heb ik opbergbakken gebruikt om de zuivering te testen en ermee te kunnen variëren, nu wil ik overgaan op een permanente vorm). De planten die erin zitten zijn lisdodde, gele lis en kalmoes, alle drie erg goede waterzuiverende planten/helofyten (dat zijn ze eigenlijk dankzij de bacteriën bij hun wortels). Alle drie zuiveren ze net weer even andere combinaties van stoffen uit het water, waardoor juist het mengsel van meerdere soorten zo goed is en in grootschalige helofytenfilters vaak gebruikt wordt. De helofyten wortelen in het substraat. Dit kan letterlijk vijversubstraat zijn, een soort grillig gevormde grindkorrels, of grind, lavastenen etc. Het voordeel van vijversubstraat en lavastenen is dat die meer oppervlakte hebben dankzij de grillige vorm, waardoor er meer ruimte voor bacteriën is om te hechten. Dat is goed, want de bacteriën doen dus uiteindelijk het meeste werk bij het verwijderen van opgeloste verontreinigingen in het water, terwijl het substraat zelf werkt als een zandfilter en onopgeloste stoffen filtert.

Bloeiende gele lis in helofytenfilter naast inlaat vanaf dak.

Bloeiende gele lis in helofytenfilter naast inlaat vanaf dak.

Er zijn verschillende mogelijkheden om helofytensystemen te koppelen. Ik gebruik er twee: de zogenaamde tidal flow wetland en de horizontal flow wetland, twee van de meest effectieve soorten. Ik kan hele afzonderlijke blogposts schrijven over deze filters, maar laat ik het kort uitleggen: de tidal flow wetland is een helofytenfilter dat een deel van de tijd (bijna) droogstaat, met een zeer variabel waterniveau, vergelijkbaar met een (zoetwater) rivierbedding. In de horizontal flow wetland stroomt het water horizontaal door het substraat, van de ene naar de andere kant, meestal zonder boven het substraat uit te komen. Er is dus in beide gevallen geen sprake van staand water, waarin muggen hun eitjes zouden kunnen afzetten! En bij mijn hele vijverontwerp geldt het waterzuiveringsprincipe: first in = first out, wat wil zeggen dat de stroming zo is dat het water wat het eerste binnen kwam ook weer het eerste eruit kwam. Anders krijg je zogenaamde kortsluitstromen, waarbij een deel van het water lang blijft staan en een deel er vrijwel direct weer uit is, waardoor de zuivering vermindert.

In de praktijk betekent dit het water van bovenaf in de eerste bak stroomt (die volledig bovenop de grond staat), waar het door zwaartekracht naar beneden loopt door het substraat. Onderin, aan de andere kant, zit een buis die deze bak met de tweede bak verbindt, via waar het water verder stroomt. De tweede bak (staat iets dieper in de grond maar niet te diep, zodat het water blijft stromen zonder pomp) heeft aan de overstaande zijde een uitlaat die het water onder de trap door leidt. Doordat het niveau van de overloop bij de vijver op een lager punt is dan het maximale waterniveau van de helofytenfilters stroomt het water de vijver in als die vol beginnen te raken. De overloop staat dan wel weer hoger dan het laagste punt van de bakken, waardoor er toch altijd wat water in de bakken blijft staan.

overloop

De overloop van het helofytenfilter naar de vijver in werking.

De vijverconstructie 1

Ik heb van tevoren een hoop gelezen over vijveraanleg, maar dat was een pittige klus wat ik met deze kennis nu heel anders zou aanpakken, vooral omdat het zo’n kleintje was.

aanleg vijver

Onze eigen vijver heb ik (samen met mijn man) gemaakt van vijverfolie. De restanten (dankzij de vorm moesten we de folie ruim nemen) hebben we in de helofytenfilters en voor andere dingen gebruikt. Er zit een groot moerasdeel (met speciale moerasaarde) aan de vijver vast, zodat ik ook een aantal inheemse moerasplanten kan kweken. De randen en versteviging hebben we gemaakt van de oude grindtegels waarmee de tuin oorspronkelijk vol lag, waarover we zand en anti-worteldoek hebben gelegd om de vijverfolie te beschermen tegen de harde stenen. De folie hebben we ook weer vastgezet met stenen die we ingroeven.. Zandgrond uit de tuin hebben we gebruikt om de vormen te maken.

Het meest moeilijke was stevige niveau’s te maken. Onze kleine vijver is (zonder moeras) 1,5×1,5 m en 90 cm diep, met een laag van 10 cm substraat op de bodem. We wilden niveau’s van -20 cm, het moeras-langs-de-vijverrand (-30 cm als je het substraat meetelt), -40 cm voor lelies (-50 cm dus) en -60 cm voor onderwaterplanten (-70 cm), zoals meestal wordt aangeraden. Naast het laagste niveau van -80 cm natuurlijk, waar een deel van de onderwaterplanten stond. Maar met zo’n klein vijvertje lopen de randen vrij stijl naar beneden, de zanderige bodem maakt stevige constructie moeilijk (alles schuin) en zoveel ruimte is er dan gewoonweg niet. Uiteindelijk werden de niveaus dus -20 en -60, wat genoeg was. Een opstaand randje maken, waarachter het grind bleef liggen, was ook lastiger en heb ik uiteindelijk met een soort cement moeten ‘kleien’ om voor elkaar te krijgen.

vijver vlak na aanleg met moeras

Net na de aanleg.

De planten deden we vooral in plantmandjes en enkele mochten loslopen. Aarde werd afgedekt met grind tegen de vissen. Vijverfolie in het gat, deels laten vollopen, wachten (lunchen), folie gladstrijken en vouwen, substraat en planten erin, dan weer een stuk vol laten lopen en vullen. Steeds een deel, zodat je goed kan zien wat je aan het doen bent, want zodra je planten met aarde in het water laat zakken laat een deel van de aarde los en is het water troebel. We legden er de volgende dag meerdere stenen in, vooral die we uit de oude tuin hebben gehaald, zodat dieren er goed in en uit kunnen (meerdere ‘trappetjes’) en zodat vogels erin kunnen badderen. Ik heb een halve emmer water uit een mooi heldere sloot toegevoegd voor bacteriën en beestjes. De overlopen maakte ik met buisjes die onder waterniveau zitten, zodat het verse water vanuit de helofytenfilters niet direct weer via het oppervlak uit de vijver stroomt, maar het water deels ververst wordt en er lichte stroming ontstaat. Het waterniveau is expres wisselend gemaakt zodat de vijver water kan bufferen voor de rest van de tuin (wel 10 cm variatie) en de moerasplanten zijn er dan ook op uitgezocht om dat aan te kunnen. De randen liet ik overgroeien met een kruipplant die van vochtige voeten houdt. In de eerste instantie werkte dit goed en zag het er mooi uit.

Toch niet tevreden

Maar al snel had ik toch een paar problemen met het eerste ontwerp, wat me steeds meer begon te irriteren.

1: Geloof het of niet, maar mijn vijver was veel te helder. Is dat een probleem? Wel als je die verschrikkelijk lelijke vouwen in de vijverfolie kan zien…

2: De niveau’s met grind en stenen waren niet stevig genoeg voor Archimedes, onze grappige maar o zo onhandige pad die alle steentjes naar beneden keilde én de katten die graag uit de vijver drinken… Weg trappetjes, weg mooie randen. Oftewel: ik moest steeds instortingen repareren.

3: Ik wilde meer groen, maar had niet genoeg ruimte (ja, dat is een standaard probleem voor mij).

4: Ik wilde meer verstopplekken voor de dieren in de vijver.

vijver helder 1

Tja… Véél te helder dus en met instortende randen en stenen…

Vijver constructie 2

Als ik de vijver groener kreeg (groen als in planten hè, niet alg 😉 ), dan kon ik ook het lelijke aanzicht van die vouwen verbergen. Maar het belangrijkste probleem was punt 2: hoe kreeg ik die randen nou stevig, zodat dat mooi bleef én ik er meer planten in kon laten groeien? Ik maakte een plan en na lang puzzelen kwam ik hierop: plantenbakken. Plantenbakken? Jep. Van die simpele lange, grijze, plastic dingen. We haalden er een aantal, boorden er allemaal gaatjes in zodat water er goed in en uit kan en haalden de vijver deels leeg. Wat een dieren kwamen we daarbij tegen trouwens: kokerjuffers, haftenlarven, kevers, waterspinnen, slakjes en nog veel meer van dat soort grappige beestjes. We hebben een bak met water volgegoten en ze tijdelijk daarin gedaan, samen met de planten.

Ik heb enkele omgekeerde potten op de bodem gezet en daarop het -60 niveau gebouwd met de plantenbakken. Daarin deed ik jute (tegen uitspoeling van aarde) en een mix van onderwaterplanten. De bovenkant dekte ik af met grind. Twee lelies kwamen in eigen (grote) plantmandjes, ieder op hun eigen zetel van een omgekeerde pot. Deze tactiek gaf ook direct allemaal mooie plekjes voor dieren om zich in en onder te verstoppen. We lieten de vijver weer verder vol lopen en bouwden het moeras-niveau door potten op het niveau eronder te steunen en daarop én op de eerder gemaakte rand de plantbakken te zetten. Ook die vulde ik zoals de eerdere bakken, met een mix van allerlei moerasplanten. Daarop legden we grind en met stenen bouwden we weer trappetjes, die dit keer wel goed stevig waren. Als het heel droog is, dan komt de rand van de bovenste bakken tevoorschijn, maar meestal staan ze onder water. Afgelopen voorjaar heb ik een deel van de planten er omheen veranderd, dus ik heb geen hele mooie foto van het resultaat, die hoop ik dit jaar te kunnen maken. Ik ben er nu in ieder geval blij mee en heb er geen omkijken meer naar.

bakken in vijver

Hier zie je bij een lange tijd van droogte de bakken in de vijver staan, deze foto is kort na de aanpassing gemaakt en het groen is dus nog ‘klein’.

De vijver nu in de winter (februari)

De vijver nu in de winter (februari)

Als ik nog eens een (kleine) vijver maak, dan doe ik het toch anders. Ik zou veel meer glooiing gebruiken in plaats van echte niveau’s, waarbij twee kanten recht naar beneden lopen en twee langzaam dieper worden. Dan zou ik ook (bijna) alle planten lekker in de volle grond zetten. Dat zou een hoop werk hebben gescheeld 😉

Advertenties

14 reacties op “Hoe ik mijn vijver aanlegde

  1. Tom
    17 februari 2016

    Wederom bedankt voor dit erg informatieve stukje Iris. 🙂 Ik weet niet of ik ooit aan een vijver toekom (mijn partner is niet echt overtuigd) maar weet zeker waarop te letten als ik toch groen licht krijg. 🙂

    • Iris Veltman
      18 februari 2016

      Hoi Tom,
      Graag gedaan! Het vergt wel wat werk, maar toch raad ik het wel aan. Een vijver trekt wel veel (nuttige) dieren en kan een echt paradijsje zijn om van alles in te ontdekken, alleen daarom is het al leuk.!

  2. Tom
    19 februari 2016

    Nog een vraagje Iris: heb jij ook visjes in je vijver of wordt je vijver enkel bewoond door ‘natuurlijk’ vijverbewoners?

    • Iris Veltman
      19 februari 2016

      Hoi Tom,
      Ik heb drie vissen in de vijver, vooral omdat het toch leuk is om ze te zien. Maar ik ga nog een aparte blogpost wijden aan hoe ik de vijver beheer, want dat is helemaal mijn ding 😉

  3. Pingback: 10 Tips voor een heldere, ecologische vijver (zonder pomp) | Iris' Garden Ecology

  4. pauline o
    3 april 2016

    Wat een geweldige blog! Vorig jaar (begin van scheiding), zei ik tegen iedereen:”….. en die vijver van mijn ex, die sloop ik eruit en kunstgras erop” . Voor de winter heb ik enkele salamanders gevangen en in bouwemmer gestopt (met mogelijkheid om er uit te klimmen) en de vijver leeggepompt en het ontmantelen vd vijver zou in het voorjaar doen. Helaas was de vijver weer gevuld met regenwater en vanmiddag keek ik in de vijver, het krioelt van de salamanders, die zitten er al enkele jaren. Vijverpomp van vijver en waterval stond al enkele jaren uit, zodat die salamanders niet vermorzeld worden. Een kikker woont er ook nog in de achterste vijver. En ik zie geregeld vogeltjes op de rand van de vijver badderen. Bovenal genieten, strx in de zomer wegduiken vanwege libelles. Offerte van een hovenier, voor het aanleggen van kunstgras die verscheur ik maar. Helaas neemt de vijver teveel ruimte in. Erachter is een kindergrotje van gemetselde keien. En linksvoor ligt nog een andere vijver en watervalletje. Met weemoed denk ik aan de vele uren die mijn ex besteedde om er iets moois van te maken. Maar nu mijn plan, kindergrotje half eruit slopen. En op heuphoogte een nieuwe vijver aanleggen en salamanders verhuizen, en dan de oude grote vijver ontmantelen. Maar ik ga deze blog nog eens even goed bestuderen. Oja ik had al iets geschreven over onkruid tussen mijn terrastegels. Ik moet nog opzoeken welke onkruid ik heb. Misschien dat ik beter in september dat ga afdekken (plus looppaden) met folie en vilt (afdankertje papierfabriek, duurzaam toch?) bedankt voor je snelle reactie. Oja potje honing om mieren te lokken, goed idee!

    • Iris Veltman
      4 april 2016

      Hoi Pauline,

      Dank je wel voor je leuke compliment!
      Wat super dat je zo veel salamanders hebt en natuurlijk al dat andere dierenleven! Dat scheelt ook weer in het aantal slakken, al die amfibieën snoepen daar graag van (wil ik toevallig binnenkort daar ook een stukje over schrijven). Het klinkt wel als een heel fijne tuin, zo! Je plan klinkt goed. Nog een tip: als je een nieuwe vijver aanlegt, dan is het misschien goed om die ook zo veel mogelijk met regenwater te vullen, de invulling van oude vijvers erin zo veel mogelijk na te doen en het liefst het in ieder geval deels te vullen met het water uit de oude vijvers (dan heb je meer gelijksoortige waterkwaliteit en micro-organismen mix in de nieuwe vijver) zodat de omgeving voor de salamanders zo min mogelijk verandert. Dan heb je de meeste kans dat ze blijven (want het zou jammer zijn als ze dat niet doen). Heel veel succes en plezier ermee!

  5. JW
    18 april 2017

    Wat ontstellend gaaf dit, wat een mooi plan. We gaan een nieuw huis bouwen aan een sloot, en ipv met een lelijke pijp het dakwater op de sloot te lozen denk ik erover iets dergelijks ook te gaan maken.
    Wel wat vragen:
    -hoe bepaal je ongeveer de inhoud van de helofytenfilters, is dat afhankelijk van het dakoppervlak dat erop gaat lozen of van de grootte van de vijver die erachter komt?
    -is het wel vorstbestendig om een kuip met helofyten op de grond te zetten, als het gaat vriezen gaat de boel dan niet kapot? En wat het het hemelwater als de 1e kuip bevroren is?
    -wat voor materiaal neem je dan voor zo een kuip, of maak je het filter ook van vijverfolie?
    Ik ga zelf een hoop nadenken en plannen. Het zal allemaal wel een jaartje duren voordat het huis er staat, en dan nog zeker wel een jaar voordat het wat wordt met de tuin, maar heb er wel zin in. Jouw blog geeft een heleboel ideeen voor wat ik met de tuin wil aanvangen (weinig werk, veel verschillend leven, hoop spontane groei).

    • Iris Veltman
      19 april 2017

      Oef, het lukt me niet antwoord te geven op jouw vragen zonder daar een heel werkstuk van te maken 😉 Ik zet het op mijn lijstje met onderwerpen, ik zal er eens een blogpost aan wijden want dat is vrij complex om zo even uit te leggen.

  6. JW
    4 mei 2017

    Ik begrijp dat dat nogal wat tekst zal zijn, en ik zoek en prakkiseer wel wat verder, heb de tijd. Dat is maar goed ook, want enthousiast worden van zo een prachtig stuk is 1 ding, maar het uitvoeren zal voorbereiding en volharding vergen. Misschien dat ik je nog eens benader via je bedrijfje. Succes in elk geval

    • Iris Veltman
      8 mei 2017

      Oef, sorry voor de late reactie…ik zie (per toeval) dat jouw reactie in de spamfolder was verdwenen. Vraag me niet waarom…
      Ja, je moet inderdaad wel even doorzetten met zon vijver graven. Maar het is zeker de moeite waard 🙂
      Heel veel succes 🙂

  7. Pingback: De aanpak van mijn regenwater-plantenfilter | Iris' Garden Ecology

  8. Taal Michiel
    2 augustus 2017

    Hoi, ik heb je blog met veel interesse gelezen en ga een ecologische vijver aanleggen volgens jouw concept. Ik had nog enkele vragen
    Kun je de verschillende lagen van de helofytenfilter even doorgeven.
    Kun je ook een voorgevormde kuip gebruiken voor de vijver?
    Heb je altijd 2 helofytenfilters nodig of is 1 voldoende?

    • Iris Veltman
      3 augustus 2017

      Hoi Michiel,
      Wat leuk dat je ook een ecologische vijver wilt aanleggen. Ik heb in mijn filter maar 2 lagen zitten, lavasteen en planten. Meer niet :). En je kunt inderdaad een voorgevormde kuip gebruiken, alleen zijn die vaak niet zo diep. Terwijl een diepste diepte van ca. 1m toch wel fijn is. Ik raad het wel aan om zelf de vijver te vormen, want dan eb je meer controle over de verschillende lagen. 1 Heleofietenfilter kan ook volstaan, als je er maar voor zorgt dat het water daarin lang genoeg gebuffert wordt zodat het gezuiverd kan worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: