Iris' Garden Ecology

Blog. Want een betere wereld begint in de eigen tuin!

Jassenvoering van lisdodde?

Ontplofte lisdodde vol pluis.

Dons is zeer dieronvriendelijk, katoen komt van ver en wordt over het algemeen niet milieuvriendelijk geteeld. Er is een alternatief – en deze groeit gewoon langs onze slootkant.

Ik liep de kas van PermacultuurCentrum Haarlem binnen. In het ‘lokaal’ waar ik van het najaar nog lesgaf staan de stoelen kriskras door elkaar en liggen er naar binnen gewaaide blaadjes op de tafels. Mijn cursus gaat dit voorjaar niet door; ik heb zelf de stekker eruit getrokken, want met alle gedoe van de corona was het voor mij op dit moment niet werkbaar, anders had het lokaal er nu heel anders bijgestaan. Ik kom alsnog langs om de cursistentuintjes bij te werken, wat natuurlijk begint met een kop thee binnen. Koffie, thee en andere drank staat klaar op een tafel langs de ramen. De vaas met gedroogde bloemen en takken, die afgelopen halfjaar de tafel sierde, staat er nog. De lisdodde is opengesprongen en een massa pluizige zaden waait dankzij de geopende deur in een wolk het lokaal in.

Lisdodde, Typha heet het geslacht, herken je het makkelijkste aan de sigaren die in het najaar langs de slootkanten verschijnen. Ze groeien op ronde, groene stengels met lange bladeren die een beetje aan prei doen denken, behalve dat deze wel tweeëneenhalf tot drie meter hoog kunnen worden. De twee die het meest voorkomen in Nederland zijn de grote lisdodde (Typha latifolia) en de kleine lisdodde (Typha angustifolia). Laat de naam je niet verwarren: de kleine lisdodde wordt hoger dan de grote. Ze groeien vaak in grote ‘klompen’ vanwege de dikke horizontale wortels waarmee ze flink kunnen landveroveren. Overigens kunnen ze ook prima ‘waterveroveren’, heb ik in mijn vijver gemerkt. De lisdodde daarin is zó hard horizontaal gaan groeien dat de bodem, die eerst op minus honderd centimeter zat, nu begint bij zo’n min zestig. Verlanding heet dat proces, waarbij de waterplanten zo weelderig groeien dat ze een waterlichaam langzaam ophogen tot het water verdwenen is. En ik heb het in mijn tuin.

Wil je dat uitbreiden van Typha een beetje tegengaan, dan heb ik een advies voor je: eet ze! Schil de jonge scheuten en bak ze als asperge, of snijd ze in stukken en mik ze in de groentesoep. De smaak doet denken aan komkommer, wat mij (aangenaam) verraste (ja, ook in de soep). Naast de scheuten kun je ook de wortels schillen en bakken, hoewel ik dat nog niet geprobeerd heb. Daar blijft het nut van Typha niet bij: ze zuiveren water (daarom worden ze vaak aangeplant in helofyten-(d.w.z. planten-)filters op het einde van waterzuiveringsinstallaties), dankzij hun hoge zetmeel-gehalte kan er ethanol van gemaakt worden en de sigaren zijn goede tondels om een vuur te starten. Knijp in een gedroogde sigaar en deze zal ontploffen in een explosie van pluizig zaad, wat best vermakelijk is. Maar wacht! Voor je na het lezen hiervan meteen Typha in je vijver zet moet ik je teleurstellen. De wortels zijn zo sterk dat ze folie en kuipen kunnen doorboren. Met dwerglisdodde in EPDM-folie gaat het nog, mits je verlanding prima vindt.

Terug naar die wolk pluizige zaden die door het lokaal vloog. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de Verenigde Staten een tekort aan kapok toen dankzij de oorlog met Japan de katoenlevering wegviel. Kinderen en volwassenen waadden de natuur in om een alternatief te verzamelen: milkweed-pluis en, inderdaad, het zaad van lisdodde. Slaapzakken, reddingsvesten en jassen werden met deze plantaardige pluizen gevuld. In het leslokaal raapte ik enkele handenvol in bij elkaar en maakte er een balletje van. Zacht en verend deed het me denken aan wol. Er zijn mensen die er hun kussens mee vullen; als ik het zo in mijn hand heb, kan ik me dat goed voorstellen.

Bol van lisdodde-zaadpluis.

Is lisdodde een milieu- en diervriendelijk alternatief voor dons en kapok? Dat het in de bouw potentie heeft als isolatiemateriaal laat het Duitse ‘Typhaboard‘ al zien. Dit zijn platen met Typhapluis erin voor de isolatie van woningen. In Friesland begint Bouwgroep Dijkstra Draisma dit jaar met grootschalige productie en ook Wageningen University & Research heeft zijn oog erop laten vallen. Over het gebruik als voering in kleding kan ik vooralsnog nog weinig initiatieven vinden. Een lastigheid hier is dat plantaardig materiaal water absorbeert, wat dierlijk materiaal zoals dons niet doet. In het Engels zeggen ze ‘cotton kills’, katoen doodt, doelend op dat als je in een koude omgeving nat wordt, katoen zich volzuigt en je verder afkoelt, terwijl een voering als dons zijn isolerende werking behoudt. Lisdoddepluis als voering mag dus niet nat worden als je wilt dat het je lichaam isoleert, maar hetzelfde geldt voor katoen. Daarnaast is lisdoddepluis licht ontvlambaar, maar voor woningisolatie is er blijkbaar een oplossing gevonden (het bindmiddel, misschien?).

Terwijl ik de pluisbol door mijn handen rolde vroeg ik me af welke voordelen we met gebruik van dit soort ‘om de hoek groeiend’ materiaal zouden kunnen benutten en hoe ver we daarmee kunnen gaan. Wie weet combineren we straks de productie van isolatiemateriaal met de filters van een waterzuivering.

De bol van lisdoddepluis naast de lisdodde.

2 reacties op “Jassenvoering van lisdodde?

  1. Carla
    29 maart 2021

    Hallo Iris, ik weet dat je lisdodde kan eten maar vraag me wel af hoe gezond dit is. Lisdodde heeft een waterzuiverende werking, dat betekent dat zij stoffen uit het water halen en dat deze stoffen in de plant terecht komen. Weet jij welke stoffen zij uit het water halen en of dit van invloed is op onze gezondheid als we deze eten.

    • Iris Veltman
      29 maart 2021

      Hoi Carla,
      Ze halen over het algemeen alleen voedingsstoffen uit het water die dan niet meer beschikbaar zijn voor bijvoorbeeld algen. Denk daarbij stikstof, fosfaat of sporenelementen. Ik dacht dat ze ook zware metalen zuiverden, maar zeker weet ik dat zo 1-2-3 even niet. Dus als jouw zuivering water van bijvoorbeeld een koperen of loden dak zuivert, dan raad ik het niet aan om dat te eten.

Laat een reactie achter op Iris Veltman Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 29 maart 2021 door in Algemeen en getagd als , , , , , , , , , , , , , , .
%d bloggers liken dit: