Iris' Garden Ecology

Blog. Want een betere wereld begint in de eigen tuin!

De vorm van een boom – en wat deze vertelt

De vorm van een boom kan heel wat vertellen over diens geschiedenis, sterke invloeden en/of hoe in hoeverre de boom het naar zijn zin heeft.

Jaren terug las ik het boek ‘How to read the landscape’, van wijlen Patric Whitefield. Het meeste eruit is toepasbaar op Engeland en Schotland (hij was dan ook een Brit), maar een aantal elementen komt ook hier in Nederland terug. Wat mij betreft belangrijker is dat het boek me leerde verder te kijken naar hoe het Nederlandse landschap om mij heen vormde. Bomen spelen daarin een grote rol, want ze kunnen ons vertellen over het voorheen en het nu.

De afgelopen tijd ben ik verschillende bomen tegengekomen, die ik graag met je deel met wat ze vertellen, zodat je zelf ook op zoek kunt gaan.

De klimboom

De prachtige eik bovenaan (nog vol in blad in oktober) staat in de duinen van Castricum. Zo’n klimboom, heb ik laatst ontdekt, is ooit voor de houtproductie gebruikt. Dan wordt de boom één keer in de zoveel tijd geknot, vlak boven de grond. Mensen hebben hout, boom groeit weer verder. Tegenwoordig mogen ze gewoon groeien en zien kinderen ze vaak als de ideale klimboom. Hier in de duinen boven het Noordzeekanaal en ook in die van Zuid-Kennemerland staan er heel wat. Grappig genoeg heb ik er nooit eerder bij stilgestaan.

De zusterboom

Dit lijken wel twee bomen, maar ze komen toch echt vanuit hetzelfde hart. Ik vermoed dat deze ooit als jonge boom een tegenvaller had. Misschien is hij een enkele keer geknot (waardoor er meerdere scheuten ontstonden) of is een deel afgespleten en zijn beide delen verder gegroeid.

De bosaanplant

Helaas zijn niet alle foto’s even goed, want een deel heb ik (omdat ik mijn camera vergeten had) met mijn mobiel gemaakt. Hoe dan ook, op deze foto is goed te zien hoe recht deze dennen groeien, zonder kronkels of veel zijtakken. Je ziet vast ook dat ze in rijen staan. Zo kun je makkelijk zien dat dit stuk is aangeplant voor houtproductie. Van nature kom je zoiets niet tegen, zelfs als je de rijen vergeet. Bomen groeien meestal niet kaarsrecht omhoog zoals hier, tenzij ze dicht op elkaar staan en een wedloop moeten houden om wie het snelste bovenaan bij het licht is. In productiebossen is dat handig, want door ze zo dicht op elkaar te zetten groeien de bomen recht en is het makkelijk en economisch verzagen (en heb je meer bomen per hectare).

De overlever

Hoewel overlever wel op al deze bomen toepasbaar is, vond ik die naam het beste bij deze boom passen. Je ziet allemaal verticale scheuten uit de wortelopslag omhoog schieten. Deze heten waterloten. Als een boom in één keer veel van zijn bovengrondse lichaam verliest, dan gaat hij in een soort super-overlevingsmodus. Het wortelstelsel trekt meer voedsel aan dan het bovengrondse aankan en het bovengrondse produceert ineens veel minder suiker (door fotosynthese). De boom gaat overcompenseren door slapende knoppen te ontluiken en dit soort verticale loten op te schieten. Je ziet het ook vaak als je je boom te sterk gesnoeid hebt, dan krijg je ineens hele sterke verticale groei uit de wortels of in de kroon.

Tante Sidonia

Als ik deze meidoorn zie, dan denk ik aan Tante Sidonia van Suske en Wiske. Ik kan me een stip herinneren (geen idee inmiddels meer welke) waarin ze aan het strand staat en het zó hard waait, dat haar voeten nog recht op de grond staan en de de rest van haar als een plank schuin met de wind meewaait. Dat klopt ook wel aardig voor deze struik. Als je in duingebied komt, zeker op wat meer open stukken, dat waait daar regelmatig een straffe wind. Je kunt er heel wat van dit soort bomen en struiken tegenkomen. Aan de kant van de wind drogen blaadjes snel op en sterven takjes makkelijk af, aan de andere kant is het makkelijker vertoeven. Deze meidoorn kiest gewoon de weg van de minste weerstand.

De stressboom

Deze laatste boom schreeuwt ‘Stress!’ naar me. Tussen takken groeien takken en ook daartussen groeien weer nieuwe takken en ook nog eens ‘kluitjes’ van bezem-achtige groeisels. Het lijken wel okselharen onder een kluit van armen. Het is niet zo makkelijk te zien wat er met deze boom gebeurd is waardoor deze er zo uitziet, maar ik vermoed dat een dikke stam rigoureus getopt is (waardoor de boom halverwege in meerdere dunnere stammen verder groeit). Wellicht zijn die stammen later nog afzonderlijk van elkaar geknot, want ik zie veel verschillende diktes. Wat ik ook denk is dat de boom sterke concurrentie heeft gekregen van planten die eerst niet in zijn omgeving stonden. Misschien stond deze boom een tijd als solitair in het landschap of zijn meerdere soortgenoten er omheen geveld om aanplant mogelijk te maken. Al die bezems kunnen erop duiden dat de aangeplante dennen erachter of de bossage aan de overzijde van het pad licht, voedsel en/of water stelen. Een erg prettige vorm zal het voor de boom niet zijn, want blaadjes aan de kleine takken krijgen weinig licht en er zijn veel kieren en kuilen en wrijving tussen takken waardoor rotting kan ontstaan.

Nog een laatste foto van de stressboom, waarop alle ‘okselharen’ nog wat duidelijker zichtbaar zijn.

7 reacties op “De vorm van een boom – en wat deze vertelt

  1. Gadisha
    15 januari 2020

    Interessant stukje, bedankt voor het delen!
    Een boek dat ik leuk vond om te lezen is ‘ Het geheime leven van bomen’ van Peter Wohlleben, daar beschrijft de auteur, die boswachter is, zijn observaties van de bomen in het natuurgebied dat hij onder zijn hoede heeft en hij vertelt ook het één en ander over waarom bomen op een bepaalde manier groeien.

  2. lefabuleuxjardin
    16 januari 2020

    Mooie observaties en “how to read the landscape” is inderdaad een aanrader.

  3. groengenot
    16 januari 2020

    Gelezen met een glimlach dit! En het besef dat ik enorm hou van bomen. Ik las ook het boek ‘Het geheime leven van bomen’ van Peter Wohlleben. En nu ligt in de wachtrij ‘De tuin’ ook van hem. Boeiend!

  4. margreet hirs
    16 januari 2020

    In het bomenboek van Wohlleben staat ook veel kletskoek.

Laat een reactie achter op groengenot Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 15 januari 2020 door in Algemeen en getagd als , , , , , , , , .
%d bloggers liken dit: