Iris' Garden Ecology

Blog. Want een betere wereld begint in de eigen tuin!

Tuinsafari: gallen

galappel-roos

“Wat is dat nou voor een raar ding?” – “De plant is vast ziek.” – “Zijn het vruchten?” In deze tijd van het jaar en in de winter kun je vreemde, kleine vergroeiingen aantreffen op planten. Het zijn gallen.

Ik hoor vaak dat mensen ze niet kennen, een gal. Of alleen die mooie ronde galappeltjes, die je wel eens ziet op eiken, zoals in de foto hieronder. Maar ze komen in verschillende vormen voor, afhankelijk van de plant. Ze kunnen in bladeren zitten, zoals op een eik, maar ook in bladeren, wortels en in het hout. Vooral die hierboven, die ik op een wilde roos (eglantier?) tegenkwam, zorgt vaak voor verwarring. Er wordt gedacht dat de plant ziek is, bijvoorbeeld. Maar het is dus een gal. En die wordt veroorzaakt door een parasiet. Die parasiet is in dit geval een klein wespje of mugje, een galwesp, respectievelijk een galmug. Dit insect zet een of meerdere eitjes af en prikt daarbij de plant, waarbij een hormoon-verstorend stofje wordt ingespoten. Dankzij dat stofje gaat de plant een stukje wildgroei aanmaken, dat als een soort beschermend hulsje om het eitje van de galwesp of galmug heen groeit. Uit dat eitje komt vervolgens een larve, die beschermd wordt door het huisje van de plant en mee-eet van de voedingsstoffen.

galappels-op-eik

Sommige soorten, zoals bladgallen, zitten vast aan bladeren en die vallen natuurlijk in de herfst. Maar dat hoort erbij. De larven in de gallen blijven beschermd, tegen weer en wind en zelfs water. In de winter knabbelt hij zich vervolgens een weg naar buiten.

De galwesp of -mug is heel specifiek in het kiezen van de gastplant. Vandaar ook al die verschillende gal-vormen. Wel zijn er meerdere generaties in een jaar, die vaak ook wisselen van gastheer. De generatie die in de winter uit de gallen kruipt, bestaat volledig uit (onbevruchte) vrouwtjes. Die verhuizen vervolgens een andere gastheer waar ze nieuwe gallen op maken. Vaak zijn deze gallen veel minder opvallend dan die van de wintergeneratie. De larven in deze gallen komen in het voorjaar/begin van de zomer uit en dan zijn er mannetjes én vrouwtjes. Die zorgen uiteindelijk weer voor de volgende wintergeneratie.

Geen zorgen, het kan weinig kwaad voor de plant. Roofdier en prooi, net als parasiet en gastheer horen bij elkaar. Op gallen zelf wordt dan ook weer gejaagd. Sommige soorten eten van de gal, anderen parasiteren de larve, de parasiet, binnenin. Vogels prikken in de winter nog wel eens de gallen open om de larve te kunnen opeten. Meestal draagt een plant maar een of slechts enkele gallen. Hoewel ik er  nooit zo veel bij elkaar heb gezien als in de jonge eik van de foto – die zit er echt vol mee – maar hij lijkt er alsnog geen last van te hebben. Straks in de winter zullen de vogels er vast wel gebruik van gaan maken. Ook grappig: deze eik staat bij PermacultuurCentrum Haarlem, en omdat het een eetbare tuin is en hij zó vol hangt met de bolletjes, waren er blijkbaar mensen die dachten dat het vruchten waren. Nee, een eik draagt eikels en hoewel de naam galappel misschien eetbaar klinkt, ik zou het toch niet aanraden. Niemand heeft ze uitgeprobeerd, gelukkig wink

Advertenties

6 reacties op “Tuinsafari: gallen

  1. lefabuleuxjardin
    25 november 2016

    Verse rozengallen kunnen heel mooi zijn en verkleuren van groen naar rood. Ik las zelfs ergens dat er zelfs rozen gekweekt worden die extra aantrekkelijk zijn voor de rozengalwesp juist omdat de gallen zo speciaal zijn en ze o.a. kunnen gebruikt worden in bloemenstukjes… ik laat e gewoon hangen uiteraard 😉

    • Iris Veltman
      25 november 2016

      Aha dus ik ben niet de enige die ze zo mooi vind dat ik juist hoop op die galwespen… Leuk om te weten!

  2. De Fruitberg
    27 november 2016

    Ik zie ze hier ook af en toe in de tuin, vooral op de rozen. Een bewijs dat mijn tuin OK is

  3. Tom
    5 december 2016

    Ik herinner me op een herfstwandeling met de klas vroeger op school dat we op één of andere manier van galappeltjes op eikenbladeren zwarte inkt konden maken. Vraag me niet meer hoe dat precies in zijn werk ging, maar daar associeer ik gallen nu steeds mee. 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 25 november 2016 door in Algemeen en getagd als , , , , , .
%d bloggers liken dit: