Bijzondere eetbare planten: linde

Een grote boom? Nee hoor, linde kun je op allerlei manieren toepassen. Ik heb er twee in mijn achtertuin middenin een woonwijk. Het mooiste: ze produceren groente in de schaduw!

Ik heb sinds kort een prachtig boek van mijn moeder, Compendium van rituele planten in Europa, over de symboliek en het rituele gebruik van allerlei planten in Europa. Daarin vond ik het prachtige Romeinse gezegde: “Tiliae sub tegmine tutus,” wat zoiets betekent als dat het onder een linde veilig zitten is. Volgens het boek tenminste, mijn Latijn reikt niet zo heel ver buiten de botanische namen. Wat ik inderdaad direct herken in de zin is Tiliae, want dat is het geslacht van Lindes, Tilia. In Nederland komen de winterlinde (Tilia cordata) en de zomerlinde (Tilia platyphyllos) van nature voor, plus een kruising van de twee, de ‘Hollandse linde’, De prachtige grote bomen, soms wel een paar eeuwen oud, met hun machtige hoogte en dikke takken, spreken voor mij ook enorm tot de verbeelding. Wat zou zo’n boom in al die jaren aan zich voorbij hebben zien gaan? Een mooi idee, ook, dat de niet één, maar twee winterlindes in mijn tuin wat bescherming zouden geven.

Winterlinde, Tilia cordata, de soort die ik het meest gebruik, is normaalgesproken een boom die wel 25 tot 30 meter hoog kan worden. Het is weliswaar een trage groeier, maar toch een beetje groot voor een vrij standaard achtertuintje zoals die van mij. Als hij (of zij, want het is een boom die met het vrouwelijke geassocieerd wordt) zo hoog is, kun je ook moeilijk nog bij de bladeren. Terwijl die nou juist eetbaar zijn!

Nou zijn er een hoop planten die ik ‘eetbaar-in geval-van-nood’ noem, niet giftig maar ook niet bepaald smakelijk. Dat geldt niet voor winterlinde. Het jonge blad heeft een frisse smaak die het goed doet in de salade en zelfs het oudere, wat stuggere blad laat zich prima koken en pureren als spinazie, bijvoorbeeld in de soep. En terwijl de meeste vaste groenten in de (voor)zomer bloeien en dan geen nieuw, lekker blad meer produceren, blijft linde doorgaan met groeien. Steeds jonge bladeren, steeds nieuwe oogst. Echt een eetbare plant voor een luie tuinier zoals ik.

Wat ik ook graag van linde oogst, zijn de bloemen. Ze hangen in kleine trosjes aan steeltjes bij elkaar en worden flink bezocht door bijen die er stuifmeel en vooral nectar halen. Er wordt wel eens gezegd dat lindes giftig zijn voor bijen en hommels, maar onderzoek van de Universiteit van Leuven ontkrachtte dit (mocht je hier nog meer over willen weten, Honeybeevalley.eu heeft dit onderzoek uitgebreid besproken en ook andere hypothesen over waarom er soms veel dode bijen onder lindes liggen). De meeste bloemen bij een linde zullen te hoog hangen om te plukken (maar goed ook, zo blijft er over voor de bijen!), maar als je er wel een paar weet te oogsten, dan kun je er een heerlijk zacht smakende thee van zetten, die kalmerende eigenschappen heeft.

Maar, hoor ik je tegensputteren (want dat doen mijn cursisten ook altijd gelijk als ik het opbreng), zo’n grote boom past toch helemaal niet in een gemiddelde tuin? Zeker wel: linde laat zich prima snoeien en leiden. Zet haar in als knotboompje, leiboompje of haag! Wat ik met mijn eigen lindes doe, bijvoorbeeld, is ze ‘stoelen’, dat wil zeggen: ik ‘knot’ ze, maar vlak boven de grond. Vanuit de plek waar ik ze knot (en dat doe ik omdat ze langzaam groeien slechts een keer in de 3-4 jaar, eigenlijk alleen als ik eraan denk haha) lopen ze dan weer uit en maken ze steeds meer takken met verse bladeren die perfect binnen plukbereik zitten. Zo blijven het struiken die kleiner zijn dan ik! Als je ze hoger knot, dan kun je er een boompje van maken, of je kunt de takken leiden in dakvorm of zijwaarts, zodat ze ook nog eens perfect schaduw of privacy geven. Als haag is linde mooi, versgroen, maar niet wintergroen. Ik meng haar daarom(want dat zeggen mijn cursisten ook altijd gelijk als ik het opbreng) graag in hagen met andere (eetbare) planten, zoals beuk en meidoorn. Wel belangrijk om te weten is dat als je een linde vaak snoeit, ze weinig of niet bloeit. Maar haar prachtige, hartvormige blad mag toch niet zomaar in het de eetbare tuin van een luie tuinier ontbreken!

Mijn tips voor het kweken van linde:

• Je kunt linde als leiboom kopen of als jonge linde (bijvoorbeeld voor in een haag) en zelf in vorm brengen. Dat laatste vergt wel een paar jaar geduld.
• Leuker dan kopen: op steeds meer plekken in Nederland worden bomenhubs georganiseerd. Daar kun je enkele keren per jaar gratis zaailingen van allerlei soorten bomen en struiken afhalen, waaronder vaak inheemse lindes. Het is een actie Meer Bomen Nu, een initiatief dat jonge zaailingen redt van plekken waar ze het niet zullen overleven om ze een nieuwe plek te geven, bijvoorbeeld bij mensen in de tuin.
• Kies biologisch voor de bijen, en voor jezelf!
• Zet de linde in de zon of de schaduw – zelfs volle schaduw is prima, alleen groeit linde daar trager dan in ze zon. Of dat is natuurlijk juist handig, voor een luie tuinier 😉
• Zorg voor een liefst wat vochtige, (matig) voedselrijke grond. Compost of houtsnippers zijn een goede manier om de bodem te verbeteren en vooral de waterhuishouding geschikt te maken. Dan kunnen ze ook drogere en zelfs vochtiger gronden aan. Eventueel kun je wat eierschalen aan de bodem toevoegen voor wat kalk.
• In mijn achtertuin op zandgrond doen de winterlindes het prima in de volle schaduw, omdat ze daar natuurlijk minder water nodig hebben dan in de volle zon en omdat ik zorg voor veel organisch materiaal in de bodem.
• Voor een mooie, strakke leivorm snoei je het beste 1-2x per jaar, een keer aan het begin van het voorjaar en een keer in de zomer. Snoei terug tot op de hoofdvorm. Voor een dichte, rechte haag geldt hetzelfde, hoewel ik er zelf erg van houd om (delen van) de haag wat ruiger uit te laten lopen, waarbij je delen om het jaar snoeit.
• Bij knotten is het afhankelijk van de groei hoe vaak je de linde snoeit. Ik haal zelf meestal alleen de dikste takken weg; door dit in maart te doen stimuleert dat de groei van nieuwe takken en veel, vers blad.